Science says: om déze reden voel jij je helemaal uitgeput na een dag doomscrollen

Uitgeput na doomscrollen

Voor veel van ons zal dit herkenbaar zijn: die vreemde, uitgeputte versie van jezelf aan het einde van een dag waarop je eigenlijk niets hebt gedaan. Het enige wat je hebt gedaan is een beetje doomscrollen, en tóch ben je sneller geïrriteerd dan eerst en continu afgeleid. Een gesprek voeren zonder één keer social media te checken, voelt al als een prestatie. Wanneer iemand vraagt hoe het gaat, is het antwoord bijna altijd hetzelfde: druk, moe en een beetje overwhelmed. Maar hoe komt het eigenlijk dat je helemaal uitgeput bent, zelfs na een dag alleen maar doomscrollen?

Dit doet een dag doomscrollen met je hoofd

Het antwoord zit voor een groot deel in hoe social media zijn ontworpen. De bedrijven achter de apps die wij dagelijks gebruiken, verdienen geld op het moment dat wij scrollen. Hoe langer wij scrollen, hoe meer zij verdienen. En dus is alles – maar dan ook écht alles – erop gericht om ons zo lang mogelijk vast te houden.

Dit doen ze door gebruik te maken van iets wat diep in onze hersenen zit, namelijk onze behoefte aan bevestiging en aandacht. Elke like en elk hartje zorgt voor een klein beetje dopamine, de stof die hoort bij het beloningssysteem van onze hersenen. Het geeft je even dat tevreden gevoel, maar het duurt niet lang voordat je brein alweer op zoek gaat naar de volgende dosis. Zo werkt verslaving, en zo werken deze apps ook.

Meta, het bedrijf achter Instagram en WhatsApp, verdiende in 2023 alleen al 105 miljard euro met advertenties. Dat geld verdienen ze omdat wij blijven scrollen. Iets is namelijk nooit helemaal gratis.

De harde waarheid van doomscrollen op social media

Een team van onderzoekers aan de Universiteit van Amsterdam volgde 479 Nederlandse jongeren gedurende 100 dagen, waarbij de deelnemers elke avond reflecteerden op hun dag en hun socialmediagebruik. De uitkomst was confronterend. Ruim 60 procent van de jongeren ervaart negatieve gevolgen van hun socialmediagebruik. Ze voelen minder zelfvertrouwen en dit heeft een negatief effect op hun vriendschappen. Die effecten staan dus niet los van elkaar, en je kunt dus makkelijk in een neerwaartse spiraal belanden.

Daarbij maakt het uit welke apps je gebruikt. WhatsApp en Snapchat, waarbij je echt contact hebt met mensen die je kent, hebben juist een positief effect op vriendschappen. TikTok, Instagram en YouTube, waarbij je eindeloos door content scrolt van mensen die je niet kent, doen juist veel schade. Niet omdat jij te zwak bent om te stoppen, maar omdat ze zo zijn gebouwd dat stoppen heel erg moeilijk is.

Meisjes blijken daarbij gevoeliger voor de negatieve effecten dan jongens. De constante stroom aan bewerkte foto’s en onrealistische lichamen op social media vreet langzaam aan je zelfvertrouwen, ook als je het niet bewust doorhebt.

Het ligt niet aan jou

En dit is het stukje dat vooral belangrijk is. Dat jij zo uitgeput raakt van een dag doomscrollen, betekent namelijk niet dat je zwak bent. Het probleem is dat je een menselijk brein hebt en de systemen waar deze socialmedia-apps gebruik van maken specifiek zijn ontworpen om dat brein te omzeilen. Je bent niet lui of karakterloos als je je telefoon niet kunt wegleggen. Je bent menselijk, en er zijn miljarden euro’s aan technologie en psychologische kennis ingezet om ervoor te zorgen dat jij blijft scrollen.

Wat werkt wel?

Volledig stoppen hoeft niet en is voor de meesten van ons ook niet realistisch. Maar er zijn dingen die wel helpen. Zo kun je je telefoon buiten je slaapkamer leggen als je gaat slapen. Het klinkt simpel, maar veel van ons scrollen tot vlak voor het slapen nog even op social media, en dat verstoort je slaap structureel, waardoor je de volgende dag al begint met een tekort.

Ook is het belangrijk om onderscheid te maken tussen apps waarbij je echt een connectie maakt met mensen die je kent en apps waarbij je passief content consumeert van vreemden. En gun jezelf af en toe echte verveling, want verveling is niet het probleem: het is juist de ruimte die je brein nodig heeft om bij te komen van al die prikkels. Lees ook: Digitale detox: “Ik ging twee weken naar Italië zonder smartphone”